** ગ્રામ્ય માતા **

અમુક કાવ્યો અમર થવા માટે જ સર્જાયા હોય છે, કલાપી-કાવ્ય 'ગ્રામ્યમાતા' એમાનું એક છે. 
ખુબજ સત્વ અને તત્વ થી હર્યુંભર્યું, કાવ્ય સમયના સીમાડાઓ વટાવીને જનહૃદયમાં પોતાનું અડગ સ્થાન જમાવી દેતું હોય છે, 
જ્યાં સુધી માતૃભાષા ગુજરાતી જીવશે ત્યાં સુધી વિવિધ છંદોથી શોભતું આ કાવ્ય અમર રહેશે ! 

** ગ્રામ્ય માતા **

ઉગે છે સુરખી ભરી રવિ મૃદુ હેમંત નો પૂર્વ માં ;
ભૂરું છે,,નભ સ્વચ્છ સ્વચ્છ , દીસતી એકે નથી વાદળી :
ઠંડો હિમભર્યો વહે અનીલ શો ઉત્સાહ ને પ્રેરતો ;
જે ઉત્સાહ ભરી દીસે શુક ઉડી,,ગાતા મીઠા ગીતડાં ;
*
મધુર સમયે તેવે ખેતરે શેલડીના .
રમત કૃષિવલોના બાલ નાના કરે છે .
કમલવત ગણીને બાલ ના ગાલ રાતા ;
રવિ નિજ કર તેની ઉપરે ફેરવે છે .
*
વૃદ્ધ માતા અને તાત : તાપે છે સગડી કરી ;
અહો કેવું સુખી જોડું વિધાતાએ નીર્મ્યુદીસે !!
*
ત્યાં ધૂળ દુર નજરે ઉડતી પડે છે ,
ને અશ્વ ઉપર ચડી નર કોઈ આવે;
ટોળે વળી મુખ વિકાસી ઉભા રહીને :
તે અશ્વ ને કુતુહલે સહુ બાલ જોતા:
*
ધીમે ઉઠી શીથીલ કરને નેત્ર ની પાસ રાખી;
વૃધા માતા નયન નબળાં ફેરવીને જુએ છે :
ને તેનો એ પ્રિય પતિ હજુ શાંત બેસી રહી ને ;
જોતા ગાતો સગડી પરનો દેવતા ફેરવે છે :
*
ત્યાં તો આવી પહોંચ્યો ,એ અશ્વ સાથે યુવાન ત્યાં;
કૃષિક એ ઉઠી ત્યારે 'આવો બાપુ ' કહી ઉભો :
*
લાગી છે મુજને તૃષા , જલ જરી દે તું મને બોલીને ;
અશ્વે થી ઉતરી યુવાન ઊભીને ચારે દિશાએ જુએ :
મીઠો છે રસ ભાઈ!! શેલડી તણો એવું દયાથી કહી ;
માતા ચાલી યુવાનને લઇ ગઈ જ્યાં છે ,ઉભી શેલડી :
*
પ્યાલું ઉપાડી ઉભી શેલડી પાસ માતા
છુરી વતી જરીક કાતળી એક કાપી ;
ત્યાં સેર છૂટી રસની ભરી પાત્રદેવા:
ને કંઈ વિચાર કરતો, નર તે ગયો પી ..
*
બીજું પ્યાલું ભરી દે ને , હજુ છે મુજ ને તૃષા ;
કહીને પાત્ર યુવાને માતાના કર માં ધર્યું:
*
કાપી કાપી ફરી ફરી અરે કાતળી શેલડીની ;
એકે બિંદુ પણ રસ તણું , કેમ હાવાં પડે ના??
શું કોપ્યો કે પ્રભુ મુજ પરે ? આંખમાં આંસુ લાવી ;
બોલી માંતા વળી ફરી છુરી ભોંકતી શેલડી માં :
*
રસહીન ધરા થઈ છે ,, દયાહીન થયો નૃપ ;
નહિ તો ના બને આવું , બોલી માતા ફરી રડી ..
*
એવું યુવાન સુણતા ચમકી ગયો ને ;
માતા તણે પગ પડી ઉઠીને કહે છે :
એ હુંજ છું નૃપ મને કર માફ,, બાઈ ;
એ હુંજ છું નૃપ ,, મને કર માફ ઈશ !!
*
પીતો'તો રસ મિષ્ટ હું , અરે ત્યારે જ ધાર્યું હતું :
આ લોકો સૌ દ્રવ્યવાન નકી છે ,એવી ધરા છે અહી ;
છે તોય મુજ ભાગ કઈ નહિ સમો , તે હું ના ધારું હવે:
શા માંટે બહુ દ્રવ્ય આ ધનિકની પાસે થી લેવું નહિ ?
*
રસે હવે દે ભરી પાત્ર,,બાઈ !
પ્રભુકૃપા એ નક્કી એ ભરાશે ;
સુખી રહે બાઈ ! સુખી રહો સૌ ,
તમારી તો આશિષ માત્ર માંગું :
*
પ્યાલું ઉપાડી ઉભી શેલડી પાસ માતા ;
છુરી વતી જરી જ કાતળી એક કાપી :
ત્યાં સેર છૂટી રસની ભરી પાત્ર દેવા ;
બ્હોળો વહે રસ, અહો!! છલકાવી પ્યાલું !! - કલાપી